در هفتههای اخیر، گزارشهای متعددی از شهروندان در استانهای مختلف کشور منتشر شده که از قطعیهای پیدرپی برق در مناطق مسکونی، اداری و حتی صنعتی خبر میدهند. این خاموشیها که گاه بدون اطلاع قبلی و در ساعات پرترافیک مصرف رخ میدهند، نگرانیهایی را در میان مردم و فعالان اقتصادی ایجاد کردهاند. شدت گرمای بیسابقه در تیر و مرداد امسال، در کنار رشد مصرف برق در بخش خانگی و تجاری، فشار مضاعفی را بر شبکه برق کشور وارد کرده است.
دلایل رسمی وزارت نیرو
بر اساس اظهارات مقامات وزارت نیرو، سه عامل اصلی بهعنوان دلایل این خاموشیها اعلام شدهاند:
علل قطعی برق ایران
- افزایش چشمگیر مصرف برق ناشی از گرمای شدید هوا و استفاده گسترده از وسایل سرمایشی
- کاهش چشمگیر منابع آبی پشت سدها که باعث کاهش ظرفیت تولید نیروگاههای برقآبی شده
- انجام تعمیرات اساسی در برخی از واحدهای نیروگاهی که طبق برنامهریزی پیشین در حال اجرا هستند.
این عوامل در مجموع سبب شدهاند تا توازن بین تولید و مصرف بهطور موقت دچار اختلال شود.
نگاه کارشناسی؛ فراتر از دلایل مقطعی
با وجود توضیحات فنی مسئولان، کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که تکرار خاموشیها در فصل گرم، صرفاً ناشی از پدیدههای اقلیمی نیست، بلکه ریشه در ضعفهای ساختاری، فرسودگی شبکه توزیع و تأخیر در توسعه نیروگاههای جدید دارد. طی سالهای گذشته، سرمایهگذاری در زیرساختهای صنعت برق همپای رشد مصرف نبوده و بسیاری از پروژههای توسعهای با چالشهایی همچون تأمین مالی، تحریمهای بینالمللی و فرسایش تجهیزات مواجه شدهاند. همین عوامل موجب شدهاند تا تابآوری شبکه در برابر شوکهای مصرفی بهشدت کاهش یابد.
ضرورت بازنگری در مدیریت مصرف
در شرایط فعلی، مدیریت مصرف بهعنوان یکی از راهکارهای کلیدی کنترل بحران مطرح است. استفاده از فناوریهای هوشمند در وسایل برقی، اصلاح الگوی مصرف در ساختمانهای اداری و دولتی، و افزایش آگاهی عمومی نسبت به اهمیت صرفهجویی میتواند نقش مؤثری در کاهش فشار بر شبکه داشته باشد.
مدیریت مصرف برق
همزمان، طراحی مشوقهایی برای صنایع و مشترکین پرمصرف که به کاهش مصرف کمک میکنند، از دیگر ابزارهایی است که میتواند به پایداری شبکه کمک کند.
انرژیهای تجدیدپذیر؛ راهکاری بلندمدت
یکی از نکات کلیدی که در تحلیلهای کارشناسان برجسته میشود، لزوم توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در کشور است. ایران با داشتن پتانسیل بالا در حوزه انرژی خورشیدی و بادی، میتواند بخشی از بار تولید برق را از سوختهای فسیلی به منابع پاک و پایدار منتقل کند. با این حال، پیشرفت در این حوزه نیازمند حمایتهای اجرایی، تسهیلات بانکی، و تدوین سیاستهای پایدار است که بخش خصوصی را به سرمایهگذاری در این زمینه ترغیب کند.
نقش شفافیت و اطلاعرسانی در مدیریت بحران
یکی از انتقادهای مطرحشده از سوی برخی شهروندان و رسانهها، عدم اطلاعرسانی دقیق درباره زمانبندی قطعیهاست. تجربههای موفق در کشورهای مختلف نشان دادهاند که در شرایط مشابه، انتشار برنامههای خاموشی مشخص و شفاف، ضمن افزایش اعتماد عمومی، زمینهساز همکاری بهتر مردم در مدیریت بحران خواهد بود. در این میان، بهرهگیری از ابزارهای ارتباطی آنلاین برای اطلاعرسانی بهموقع به مشترکان میتواند بسیار مؤثر واقع شود.
اصلاح ساختار و برنامهریزی پایدار
نهایتاً، خاموشیهای اخیر زنگ هشداری است برای بازنگری در ساختار صنعت برق کشور. فراتر از پاسخهای کوتاهمدت، آنچه امروز نیاز داریم، برنامهریزی جامع برای بازسازی زیرساختهای تولید، توزیع و انتقال برق، اصلاح نظام تعرفهگذاری، و تقویت تابآوری شبکه در برابر بحرانهای زیستمحیطی و مصرفی است. استمرار وضع موجود نهتنها به اقتصاد کشور آسیب میزند، بلکه کیفیت زندگی شهروندان را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
